واقع است از حجت خصم الد . و مثل در اصل بمعنى نظير است يقال - مِثلٌ و مَثلٌ و مثيلٌ كشِبه و شَبه و شبيه . و معنى آن است كه حال عجيبه ايشان همچون حال آن كس است كه بيفروزد آتشى . و الَّذِي بمعنى الّذين است كما فى قوله تعالى وَ خُضْتُمْ كَالَّذِي خاضُوا . اگر چنانچه مرجع در بنورهم بايشان باشد . و الاستيقاد طلب الوقود و السعى فى تحصيله و هو سطوع النار و ارتفاع لهبها و اشتقاق النار من نار ينور نورا - اذا نفر لانّ فيها حركة و اضطرابا . فَلَمَّا أَضاءَتْ ما حَوْلَهُ - اى النار حول المستوقد ان جعلتها متعدية و الا ممكن است كه مسند باشد به لفظة ما . و تأنيث أضاءت از جهت آن است كه ما حول آن اشياء و اماكن است . معنى آن است كه چون روشن گردانيد آتش پيرامون مستوقد را ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ جواب لمّا و ضمير - هم - راجع است به الّذى - و جمع ضمير حمل بر معنى است ، و بنورهم گفت و بنارهم نگفت زيرا كه مراد افروختن آتش است يا استينافى است كه جواب معترض است ، گوئيا ميگويد حال ايشان چيست كه حال ايشان تشبيه كرده‌اند به حال مستوقدى كه آتش او منطفى شده ؟ و اسناد اذهاب به اللَّه تعالى است از بهر آنكه همه افعال راجع است به او تعالى ، يقال - ذهب السلطان بماله اذا اخذه و ما اخذه و امسكه فلا مرسل له . - و عدول كرد از ضوء بنور ، پس اگر گفتنى ذهب اللَّه بضوئهم احتمال ذهاب بودى با زيادتى كه در ضوء است . وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ لا يُبْصِرُونَ . - پس ذكر تاريكى كرد كه آن عدم نور است و طمس نور به كلى ، و جمع تنكير ظلمات و وصف آن كرد بظلمتى خالصه كه هيچ شبح آن را نبيند ، و ترك بمعنى طرح و حلى است ، و ترك يك مفعول ميخواهد پس صيرورت در او تضمير كرد و او را جارى مجراى افعال قلوب گردانيد و فرمود - وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ - هم چنان كه شاعر گفته : - فتركته جرز السباع بنشئه * يضمن قلّة رأسه و المعصم و الظلمة مأخوذ من قولهم ما ظلمك ان تفعل كذا اى ما منعك - لانها تسد البصر